https://salafi.darolelam.ir/ مجله سلفی پژوهی fa daily 1 Sun, 22 Jun 2025 00:00:00 +0330 Sun, 22 Jun 2025 00:00:00 +0330 https://salafi.darolelam.ir/article_246091.html اجتهاد یکی از ارکان بنیادین پویایی فقه اسلامی است که همواره با شرایط دقیق و ضوابط علمی همراه بوده است. اما وهابیت با اولویت دادن به بازگشت مستقیم به قرآن و سنت و نقد رویکرد تقلید مذهبیِ صرف، در عمل به تقلیل و ساده‌سازی شروط اجتهاد گرایش یافته است. این رویکرد، اجتهاد را در منظومۀ فکری آنان عمدتاً به شناخت نصوص، قدرت ترجیح و تمییز حدیث صحیح فروکاسته است. این مقاله استدلال می‌کند که شروط اجتهاد در اندیشۀ وهابیت فاقد انسجام لازم است و با معیارهای اجتهاد ضابطه‌مند فاصله دارد. پیامد این رویکرد، صدور فتاوای متعارض، گسترش فتواهای تکفیری، امکان سوءاستفادۀ سیاسی و در نهایت تضعیف وحدت اسلامی بوده است. بر این اساس، پژوهش حاضر بر ضرورت بازتعریف ضابطه‌مند اجتهاد تأکید می‌کند تا اجتهاد نه ابزار تفرقه و سوءاستفاده، بلکه ابزاری سازنده برای حل مسائل معاصر جهان اسلام باشد. https://salafi.darolelam.ir/article_246093.html در آیات )لئن سألتهم( به اقرار مشرکان به خالقیت، رازقیت و ربوبیت خداوند اشاره شده است. اما تفسیر این اقرارها و انطباق آن‌ها با مفهوم توحید، محل اختلاف جدی میان وهابیت و سایر مذاهب ‌اسلامی است. وهابیت، با تکیه بر ظاهر این آیات، ادعا می‌کند مشرکان در مرتبه ربوبیّت، شریکی برای خداوند قائل نبوده‌اند و دعوت انبیاء( متوجه توحید در الوهیّت (عبادت) بوده است، نه توحید در ربوبیّت. در مقابل، مفسران و علمای اهل‌سنت معتقدند این اقرارها، به دلایل متعدد، دلالتی بر توحید‌ ربوبی مشرکان ندارد. زیرا این اقرارها غالباً با شک یا شرک در ربوبیّت همراه بوده است. یا اینکه صرفاً یک اعتراف فطریِ غافلانه بوده و مشرکان در عمل به آن پایبند نبوده‌اند. همچنین عملکرد مشرکان در عبادت بت‌ها، نشان‌دهنده عدم باور واقعی به انحصاری بودن ربوبیّت در خداوند است. https://salafi.darolelam.ir/article_246095.html این مقاله به بررسی تطبیقی دیدگاه‌های آیت‌الله جوادی آملی و سلطان العمیری در باب توحید ربوبی و شرک مشرکان می‌پردازد. از منظر آیت‌الله جوادی، توحید نظری، به‌ویژه ربوبی، شرط ضروری تحقق توحید عملی است. در مقابل، عمیری وهابی، بر تقدم توحید عبادی (الوهی) تأکید دارد. در تعریف معیار ربوبی نیز اختلاف‌ اساسی دیده می‌شود: آیت‌الله جوادی، استقلال خداوند در تدبیر عالم را محور ربوبیت می‌داند و هرگونه باور به استقلال غیرخدا را شرک ربوبی می‌شمارد، حال‌آنکه عمیری توحید ربوبی را صرفاً به‌معنای یکتادانستن خدا در افعال کلانی مانند آفرینش، روزی‌رسانی تعریف می‌کند. مقایسه‌ این دو دیدگاه، دو تفاوت عمده را نشان می‌دهد: نخست در تفسیر آیات )لئن سالتهم( آیت‌الله جوادی اقرار مشرکان را ناظر به خالقیت خدا دانسته و آن را دال بر توحید ربوبی نمی‌داند، اما عمیری آن را نشانه پذیرش توحید ربوبی و محدودکردن شرک مشرکان در حوزه عبادت می‌خواند. تفاوت دوم در تفسیر سایر آیات شرک ربوبی است. بنابراین تفسیر عمیری ناشی از تعریف نادرست وی از ملاک توحید ربوبی و تطبیق اشتباه آن بر مشرکان است. https://salafi.darolelam.ir/article_246096.html حدیث «إنما الأعمال بالنیات» از جمله روایت‌های مشهور و معتبر در منابع اهل سنت می‌باشد که در ارزش‌گذاری اعمال انسانی، از اعتبار خاصی برخوردار است. علی‌رغم اهمیت و جایگاه این روایت، محمد بن ‌عبدالوهاب بنیان‌گذار جریان وهابیت، در آثار خود رویکرد واحدی درباره این حدیث نشان نداده است؛ بلکه میان احکام فقهی و مسائل اعتقادی فرق قائل شده است. او در احکام فقهی با استناد به این روایت نیّت را شرط صحت عمل دانسته است؛ اما در اعمالی که از نظر او موجب شرک و کفر می‌شوند بدون اشاره به این روایت، نیّت را دخیل ندانسته و حکم به کفر داده است. این برخورد او تقابل آشکار با مفاد این حدیث دارد. این رویکرد همچنین مغایر با روش سلف در توجه به جایگاه نیّت در اعمال تلقی می‌شود. پژوهش حاضر با بررسی این تضاد، به واکاوی پیامدهای چشم‌پوشی ابن‌عبدالوهاب از این حدیث در منظومه فکری وی می‌پردازد. https://salafi.darolelam.ir/article_246097.html گروه اشاعة التوحید به‌عنوان جریانی نوظهور در جهان اسلام خود را منسوب به مکتب دیوبندیه معرفی می‌کند. با توجه به تأثیرگذاری این جریان و ضرورت تفکیک آن از دیوبندیه، این پژوهش صحت این انتساب را از منظر روش‌شناختی و ایدئولوژیک بررسی می‌کند. در این راستا، شیوه استناد این دو گروه به شیوخ و اساتید، همچنین دیدگاه آن‌ها درباره توحید الوهی، توحید ربوبی و مسئله سماع موتی تحلیل شده است. پژوهش حاضر، با استفاده از روش کتابخانه‌ای و تحلیل تطبیقی، نشان می‌دهد که دیوبندیان نه‌تنها اشاعتی‌ها را از مکتب خود نمی‌دانند، بلکه آنان را خارج از دایره اهل‌سنت معرفی می‌کنند. همچنین، تفاوت‌های اساسی در مبانی توحیدی این دو جریان، به‌ویژه در مفهوم توحید ربوبی و شرطیت نیت در عبادات، نمایانگر تمایز ایدئولوژیک آن‌هاست. دیوبندیان استقلال در ربوبیت را خصیصه خداوند دانسته و مشرکان را در آن مشرک می‌شمارند، درحالی‌که اشاعتی‌ها ربوبیت را به معنای مطلق تدبیر و ملک دانسته و مشرکان را در آن موحد می‌دانند. این پژوهش نخستین تلاش در تحلیل تطبیقی میان این دو گروه است. https://salafi.darolelam.ir/article_246090.html این مقاله با بهره‌گیری از مدل سناریوسازی جیمز دیتور به بررسی آیندۀ وهابیت معاصر می‌پردازد. وهابیت به‌عنوان یک مکتب فکری اسلامی، هم تأثیرات گسترده‌ای بر جوامع مسلمان و غیرمسلمان داشته و هم با چالش‌های جدی مواجه است. هدف پژوهش، ترسیم سناریوهای ممکن، محتمل، مطلوب و نامطلوب آیندۀ وهابیت و شناسایی عوامل کلیدی اثرگذار، به‌ویژه تحولات اجتماعی و فرهنگی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که بازتعریف هویت وهابیت و بهبود روابط بین‌مذهبی می‌تواند به شکل‌گیری آینده‌ای مطلوب کمک کند، در حالی‌که افراط‌گرایی و تداوم تنش‌های مذهبی زمینه‌ساز سناریوهای نامطلوب خواهد بود. مقاله تأکید می‌کند که فهم آیندۀ وهابیت نیازمند راهبردی روشن و مبتنی بر ارزش‌های اصیل اسلامی و اصول علمی است. چنین رویکردی می‌تواند ضمن مهار فتنۀ وهابیت، از پیدایش بحران‌های فکری و مذهبی جدید جلوگیری کند و برای سیاست‌گذاران و پژوهشگران چارچوبی تحلیلی فراهم آورد. https://salafi.darolelam.ir/article_181538.html یکی از مباحث پر چالش در جهان اسلام، مسأله تکفیر است که از دیرباز مورد توجه مذاهب و فرق اسلامی واقع شده است. یکی از چهره هایی که در تاریخ علم کلام در مساله تکفیر مورد دقت واقع شده است ابن تیمیه است که از سخنان او برداشت های مختلفی بین فرقه ها و چهره های گذشته و حال صورت گرفته است. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و نگاه جامع به سخنان ابن تیمیه و با استفاده از منابع کتابخانه ای، سعی کرده است مبانی تکفیر از دیدگاه وی را به طور جامع بررسی کند و نتیجه اینکه ایشان درصدد تکفیر اشخاص نبوده است و ضوابط کلی برای تکفیر مذاهب و فرقه های پیدا شده در اسلام مطرح کرده است و شرایط روزگار وی نیز در این طرز تفکر بی تأثیر نبوده است؛ هرچند که برخی سخنان وی، مورد سوء استفاده فرقه‌ی ضاله‌ی وهابیت واقع شده است که درصدد تکفیر شیعیان، به خصوص امامیه هستند و بدون مطالعه ژرف و عمیق در آثار علمای سلف نظیر ابن تیمیه، به مسیر انحرافی خویش ادامه می‌دهند.