تحلیل تطبیقی تفسیر صفات خبری در دیدگاه اهل حدیث و وهابیت با تکیه بر کتاب و سنت
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1
طلبهی سطح چهار کلام مقارن
2
دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی دانشگاه پردیس فارابی
چکیده
صفات خبری از جمله موضوعات پیچیده در علم کلام به شمار میآیند که توسط متکلمان مسلمان مورد بحث قرار گرفتهاند. این صفات به ویژگیهایی از خداوند اشاره دارند که عقل به تنهایی قادر به درک آنها نیست و تنها از طریق نقل و روایت قابل اثبات هستند. اهل حدیث در مواجهه با این صفات، رویکرد «تفویض معنا» یا «تأویلِ» را برگزیدند؛ یعنی به ظاهر این صفات ایمان دارند، اما معنای آنها را به خداوند واگذار کرده یا واژهها را به گونهای دیگر از معنای ظاهریشان تفسیر میکنند. برخی شخصیتهای برجسته این مکتب، از جمله احمد بنحنبل، ابنجوزی، ابنقدامه و سفارینی، با نفی هرگونه تشبیه و تجسیم، تأکید کردهاند که علم به کیفیت این صفات تنها نزد خداوند است و برخی دیگر از اهل حدیث تأویل بردهاند. آنها برای حفظ این روش، به صراحت تمام لوازم تجسیم مانند «جوهر، جسم و ترکیب» را رد کردهاند. اما در مقابل، وهابیان معانی این صفات را حقیقی و قابل فهم دانسته و دو رویکرد «تفویض» و «تأویلِ» رایج در ادبیات اهل حدیث را ابطال کردهاند و قائلین آن را اهل بدعت و خارج از دایره اهلسنت میدانند. وهابیان معتقدند نباید به صراحت جوهر، جسم و ترکیب را از خدا نفی کرد؛ بلکه باید در اینباره نه اثبات کرد و نه نفی نمود و به عبارتی قائل به توقف شدهاند.
کلیدواژهها
