نقد و بررسی قاعده «اعتبار الظاهر فی الکفر والتکفیر» در فرآیند تکفیر
نویسندگان
1
دانش پژوه سطح چهار موسسه سراج منیر توحید
2
استادیار گروه حقوق و فقه مقارن، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
گروههای تکفیری، بهمنظور تسریع و تسهیل فرآیند تکفیر مخالفان خود، از هرگونه ابزار و حربهای بهره گرفتهاند. در این راستا، قاعدهای تحت عنوان «اعتبار الظاهر فی الکفر والایمان» را میتوان از جمله ابداعات فکری و اعتقادی این جریانها بهشمار آورد. با واکاوی دقیق محتوای این قاعده و بررسی مبانی آن، این نتیجه حاصل میشود که ظواهر اعمال و رفتارهای افراد، صرفاً میتوانند بهعنوان مؤیداتی برای اثبات ایمان، مورد استناد قرار گیرند، حال آنکه هرگز نمیتوان صرف تمسک به ظاهر افعال را دلیلی کافی برای نفی ایمان و خروج فرد از دایره اسلام دانست. بهعبارت روشنتر، با استناد به شواهد ظاهری، تنها میتوان شخصی را مؤمن تلقی نمود، اما به هیچوجه نمیتوان با تکیه بر همین ظواهر، حکم به کفر و خروج وی از جرگه اسلام صادر کرد. افزون بر این، قاعده مذکور با اصل مسلم فقهی «من دخل الإسلام بیقین لم یخرج منه إلا بیقین» در تعارض آشکار قرار دارد. همچنین، شایان توجه است که پیامبر مکرم اسلام$ هیچگاه تکفیر افراد را منوط به ظواهر رفتار و اعمال آنان ننمودهاند؛ چنانکه آن حضرت، مسلمانانی که صرفاً با استناد به ظواهر، دیگران را تکفیر میکردند، مورد مذمت و نکوهش شدید قرار میدادند. بر این اساس، میتوان با قاطعیت ادعا نمود که اثبات و ترویج قاعده «اعتبار الظاهر فی الکفر والایمان»، بهصورت مطلق و کلی، نهتنها با آموزههای صریح دینی در تضاد است، بلکه کارکرد عملی آن، صرفاً تسهیل فرآیند تکفیر توسط جریانهای تکفیری و مشروعیتبخشی به اقدامات آنان میباشد.
کلیدواژهها
