صحتسنجی انتساب گروه اشاعة التوحید به دیوبندیه: تحلیل روشی و ایدئولوژیک
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1
طلبۀ سطح چهار کلام مقارن و پژوهشگر مدعو پژوهشکدۀ بینالمللی امام رضا جامعة المصطفی العالمیه نمایندگی خراسان
2
مدیرگروه امت و تمدن پژوهشکده باقرالعلوم
چکیده
گروه اشاعة التوحید بهعنوان جریانی نوظهور در جهان اسلام خود را منسوب به مکتب دیوبندیه معرفی میکند. با توجه به تأثیرگذاری این جریان و ضرورت تفکیک آن از دیوبندیه، این پژوهش صحت این انتساب را از منظر روششناختی و ایدئولوژیک بررسی میکند. در این راستا، شیوه استناد این دو گروه به شیوخ و اساتید، همچنین دیدگاه آنها درباره توحید الوهی، توحید ربوبی و مسئله سماع موتی تحلیل شده است. پژوهش حاضر، با استفاده از روش کتابخانهای و تحلیل تطبیقی، نشان میدهد که دیوبندیان نهتنها اشاعتیها را از مکتب خود نمیدانند، بلکه آنان را خارج از دایره اهلسنت معرفی میکنند. همچنین، تفاوتهای اساسی در مبانی توحیدی این دو جریان، بهویژه در مفهوم توحید ربوبی و شرطیت نیت در عبادات، نمایانگر تمایز ایدئولوژیک آنهاست. دیوبندیان استقلال در ربوبیت را خصیصه خداوند دانسته و مشرکان را در آن مشرک میشمارند، درحالیکه اشاعتیها ربوبیت را به معنای مطلق تدبیر و ملک دانسته و مشرکان را در آن موحد میدانند. این پژوهش نخستین تلاش در تحلیل تطبیقی میان این دو گروه است.
کلیدواژهها
